นิยาม โหมด - ต่างกับสเกล อย่างไร - การใช้งาน;

[kijjaz;]

PostPosted: Wed 14 Sep 2005 03:28

ถึงแม้ว่า จะมีกระทู้เรื่อง โหมด มาหลายอัน
แต่ที่สังเกต ก็จะเป็นเรื่องการใช้งาน เป็นเรื่อง การปรับใช้ การ แอพพลาย เยอะเลยครับ
ดังนั้น ผมจะมากำหนด นิยาม ของมันอีกที
เพื่อเป็นแนวทางในการเข้าใจระบบการทำงาน ของ โหมด

(จริงๆ ผมตั้งใจจะตอบกระทู้เรื่อง โหมดแปลกๆ ฯลฯ
แต่เห็นว่า เป็นเรื่องใหญ่เกินกระทู้เกินไป)

หลายๆคน สามารถพูดได้ว่า โหมด แต่ละอัน มีโน้ตอะไรบ้าง
อารมณ์เป็นอย่างไร
เล่นออกมาได้อย่างคล่องแคล่ว
หรือแม่กระทั่ง ผสมโน้ตต่างๆออกมา ทำให้เกิดเป็นสีสัน ขึ้นในเพลง ในลักษณะ การประสานเสียง

แต่กลับยังไม่เคยมองทะลุลงไปสู่ ธรรมชาติ และกำเนิด ของ โหมด

การนำเอา นิยามของมัน มาอ่านดู
ก็ทำให้เกิดความโปร่งใส โล่งหัว ขึ้นได้ครับ
โดยเฉพาะกรณีที่มีความสงสัยว่า
mode เป็นอย่างไร เกี่ยวกับ scale อย่างไร
หรือมันเหมือนกัน?

แล้ว mode มันมีแค่ 7 อัน หรือไม่..

- - -

ที่สำคัญที่ต้องรับรู้กันก็คือ

โหมด ไม่ได้มีอยู่ 7 อันนะคร้าบ..
แต่เป็นโหมด ที่เขาชอบใช้ "เริ่มเรียน" กัน
เพื่อมันสามารถลิงค์กับ เสกลที่เขา "เริ่มเรียน" กันได้ เช่น major scale

- - -

คำอธิบายเกี่ยวกับ mode .. mode คืออะไร? ต่างกับ scale อย่างไร:
(ผมจะเริ่มจาก ความหมาย ที่กว้างที่สุดก่อน แล้วจึงเข้าสู่ ความหมายสำหรับการใช้งาน)
- mode คือ การเรียงลำดับของขั้นคู่ต่างๆ
(เช่น whole half whole whole whole half whole --> 1 2 3b 4 5 6 7b 8 กลายเป็น dorian mode)
- ซึ่งเมื่อรวมกับการที่กำหนด คีย์ (key) หรือ โทนิค (tonic) จะทำให้รู้ว่ามันเป็นเสียงอะไรบ้้าง (pitch)
(เช่น 1 2 3b 4 5 6 7b 8 ที่มีตัวแรก (tonic) เป็น D ก็จะได้โหมด D dorian)
- mode มักจะถูกใช้ในรูปของ scale
(ดังนั้น ส่วนใหญ่ เราก็มอง โหมด เป็น scale ชนิดหนึ่งด้วย ซึ่งมองได้
เช่น พอจะพูดได้ว่า mode เป็น scale ชนิดหนึ่ง
แต่พูดไม่ได้ว่า scale เป็น mode)

โดยที่ scale หมายถึง:
- เซ็ต (กลุ่ม) ของโน้ตดนตรี ที่เรียงกันเป็นเสียงต่างๆ (pitch)
- สามารถพูดถึงว่้าเป็น ขาขึ้น ขาลง ได้ด้วย

ทำให้ scale ต่างจากโหมดคือ:
- scale พูดถึง กลุ่มของโน้ตต่างๆ ที่นำมาใช้.. โดยไม่พูดถึง tonic หรือ ความสำคัญที่ต่างกันของโน้ตต่างๆในกลุ่มนั้น
(เช่น scale C major มีโน้ต C D E F G A B C .. หรือ scale หนึ่งมีโน้ต C C# D F Ab Bb Eb' G' C''
scale พูดถึงโน้ตว่า มีโน้ตอะไรบ้าง แต่ไม่ได้บอกว่า อะไร สำคัญที่สุด และทำหน้าที่อะไร)
ซึ่งไม่เหมือนโหมด ที่กำหนดความสำคัญที่ต่างกันของโน้ตต่างๆ และกำหนด tonic
- scale พูดถึง กลุ่มของโน้ตต่างๆ ไม่ได้พูดถึง ลำดับ ของ ขั้นคู่ (interval)

- - -

ในมุมมองของการใช้งาน:

ปกติเรามักจะเริ่มพูดถึงเกี่ยวกับ mode ที่มีโน้ต 8 ตัว
เริ่มที่โน้ตหนึ่ง และไปจบที่ตัวเดิม เรียงตามตัวอักษรไป จนครบ A B C D E F G
และถือว่า mode สามารถซ้ำไปได้ทุก octave

เช่น C D E F G A B C ก็เป็นโหมด ในแบบนี้
C D E F G A A# C ไม่ได้เป็นโหมด ในแบบนี้ (เพราะไม่ไ่ด้เรียงอักษร ให้ครบ)
C Db E F# G Ab B C เป็นโหมดในแบบนี้

ลักษณะของโหมดแบบนี้ ก็คือ เมื่อเรานำมันมาหมุน แทนที่จะให้ขึ้นจากตัวหนึ่ง
เราให้ไปขึ้นที่อีกตัวหนึ่งแทน เราก็จะได้โหมดมาอีกชุดหนึ่ง
ซึ่งเมื่อทำวนไปเรื่อยๆแล้ว ก็จะได้โหมดออกมาเป็นชุดๆ ชุดๆละ 7 โหมด

เช่นชุดข้างบน เรามองได้ว่า มันเป็น interval ต่างๆดังนี้ (มันเพิ่มเป็นขั้นคู่ ต่อๆกันไป)
half, 1.5 tone, whole, half, half, 1.5 tone, half

ถ้าเรา หมุนมัน แทนที่จะเริ่มจาก C เราเริ่มจาก Db แทน แต่ใช้โน้ตชุดเดียวกัน ก็จะได้
Db E F# G Ab B C Db
จะเห็นเป็น interval ดังนี้
1.5 tone, whole, half, half, 1.5 tone, half, half

จะเห็นได้ว่า แท้ที่จริง interval ก็เป็นชุดเดิมเช่นกัน แต่หมุนถัดไป
เมื่อทำแบบนี้ ไปเรื่อยๆ จนครบ 7 ก็จะได้ mode ออกมาชุดหนึ่ง

(เป็นลักษณะเดียวกับการหมุน และกำเนิด
Ionion, Dorian, Phrygian, Lydian, Mixolydian, Aeolian, Locrian)

การใช้โหมด ในเมื่อมันมี tonic หรือมีตัว ตั้งต้น
และส่วนที่เหลือ มีความห่างต่างๆ อยู่แวดล้อม
การมองโหมดเปล่าๆ จึงเป็นเหมือนกับการมองโทนสี ของภาพวาด
จะมีอะไรที่เป็นจุดศูนย์รวมในภาพ
และสิ่งที่แวดล้อม ก็มีโทนสีต่างๆ

โหมด จึงทำให้เรานึกถึง โทน ของเสียง หรืออารมณ์ ความรู้สึก
ที่ออกมากับ กลุ่มโน้ต เหล่านั้นด้วย
โดยอาศัย tonic เป็นจุดกลาง ที่เอาไว้ดูโทน..

เช่น ภาพวาด ที่มีกล่องสีแดงแป้ด ตรงกลาง
แล้วรอบๆ เป็นสี ขาว เหลือง ฟ้า นวลๆ
กับภาพวาด ที่มีกล่องสีขาว ใสๆ ตรงกลาง
แล้วรอบๆเป็นสี แดงแป้ด ส้มแป้ด น้ำเงินแป้ด
พอมองตรงกลาง มันจะเกิดความรู้สึกบางอย่าง เช่น.. ใส หม่น หวาน กดดัน เพ้อฝัน ฯลฯ
นี่เป็นการเปรียบเทียบ ความรู้สึก ที่ได้จากการใช้ โหมด / ฟังโหมด
- - -

สำหรับวันนี้ก็ขอ intro แค่นี้ก่อนนะครับ

เรื่องของ mode ยัง apply ไปได้กับ scale ที่มีไม่ใช่เป็น 7 ตัวก็ได้
เช่น คำว่า pentatonic mode หรือ โหมด ของ เพนทาโทนิค
ก็คือ การนำเอา เสกล pentatonic มามองเป็นโหมด และ มาหมุนมัน
แล้วได้โหมดออกมา 5 ชุด สำหรับ pentatonic แต่ละแบบ

วันนี้ที่ผมเล่า ค่อนข้างจะออกไปในเชิง concept นะครับ
ยังไงก็ เพลินกันไปก่อนเน้อ

- - -

สำหรับผู้ที่รู้สึกว่า ตัวอย่างที่ผมยก ยากไป
ก็อาจจะลองไปอ่านจากพวก mode ที่มาจาก major scale ก่อน
อย่างเช่น
Ionion, Dorian, Phrygian, Lydian, Mixolydian, Aeolian, Locrian

และอย่าเพิ่งปักใจกับประโยคประเภท
"C Ionion คือ C major scale
A Aeolian คือ A minor scale'
เพียงแค่เพราะ มันประกอบด้วยโน้ต ที่เหมือนกัน

[hoonstudio;]

PostPosted: Wed 14 Sep 2005 05:55

Quote:kijjaz เขียนว่า:
และอย่าเพิ่งปักใจกับประโยคประเภท
"C Ionion คือ C major scale
A Aeolian คือ A minor scale'
เพียงแค่เพราะ มันประกอบด้วยโน้ต ที่เหมือนกัน

เห็นด้วยเป็นอย่างยิ่งครับ


ผมเข้าใจนะ........แต่ผมก็อธิบายไม่ได้ว่า โหมด กะ สเกล มันต่างกันยังไง

[Triple XXX;]

PostPosted: Wed 14 Sep 2005 11:42

เห็นด้วยครับ ถึงแม้จะ ไล่สเกลได้หมด หรือ
ไล่โหมด ได้ หมด ก็ ไม่ใช่ว่า จะเล่น โหมด ได้ไพเราะ
หากขาดการ เน้น โน้ต ที่เป็นกลิ่น ของโหมด นั้นๆ ออกมา
การเล่นโหมด ก็ จะเป็นแค่การไล่ เมเจอร์ สเกล ดีๆ นี่เอง

[teeraparp;]

PostPosted: Wed 14 Sep 2005 11:45

ต้องมีคอร์ดมารองด้วย ไม่งั้นไม่ออกอีกเหมือนกัน

[yodchula;]

PostPosted: Thu 15 Sep 2005 00:24

ครับ Center of Note จะต้องดูด้วยว่าเล่นไปบนฐานของอะไร (คอร์ดอะไร)

แล้วลำดับของคอร์ดก็ทำให้ Mode มีสีสรรค์ต่างๆกันด้วย เดี๋ยวรออาจารย์พี่ kijjaz มาต่อดีกว่า อุๆๆๆ

[kijjaz;]

PostPosted: Thu 15 Sep 2005 04:47

อืมๆ ทำให้ผมอยากเล่าเรื่อง modal chord จริงๆ เฮ้อ

หมายถึง คอร์ดที่แสดงความเป็นโหมด ออกมาน่ะครับ
เรื่องพวกนี้ โดยทั่วไปคนไม่ค่อยรู้จัก หรือพูดถึงกัน

อย่างคุยกันเล่นๆกับเพื่อนที่เล่นดนตรีด้วยกัน
เขาบอก สนใจ การเล่น โหมด ออกมา
ผมบอก เอ้อ งั้นถ้าอยากเล่น E phygian จะเล่นคอร์ดอะไร
เขาบอกว่า Em .. Em7?

คอร์ดอย่าง Em, Em7 นี่เป็นคอร์ด ที่บ่งบอกความเป็นโหมด ได้น้อยครับ
เพราะว่า กลิ่นเฉพาะตัว ของ E phrygian มันยังไม่ออก
ดังนั้น คำตอบว่า Em, Em7 นี่ ไม่สามารถตอบคำว่า E phrygian ได้ดี

นี่เป็นการยกตัวอย่างหนึ่งฮะ
ไม่รู้ว่า มีใครชอบศึกษาเรื่องพวกนี้ไหม
จริงๆเรื่องพวกนี้ ไม่ต้องอ่าน ก็สามารถสร้างความเข้าใจได้
ด้วยการทดลองเองกับมือ น่ะครับ
ถ้าใครยังไม่เคยลอง ก็ลองดูนะครับ ลองทำดูด้วยมือของตัวเอง!

ซักพักคงต้องช่วยกัน นิยาม "chord" กันอีกซักหน่อย

[hoonstudio;]

PostPosted: Thu 15 Sep 2005 04:50

Quote:kijjaz เขียนว่า:
อืมๆ ทำให้ผมอยากเล่าเรื่อง modal chord จริงๆ เฮ้อ

ก็เหล้ามาสิฟะ

[kijjaz;]

PostPosted: Thu 15 Sep 2005 05:08

แต่มันง่วงน่ะพี่

[meng02;]

PostPosted: Sat 17 Sep 2005 01:14

แจ่ม ขอบคุณมากคับ
มีคนอย่างเจ้าของกระทู้เยอะๆ วงการดนตรีประเทศไทยเจริญคับ
(พี่มีส่วนในการสร้างสรรโลกงับ*-*)

[kijjaz;]

PostPosted: Sat 24 Sep 2005 20:40

ขอบคุณพี่ๆทุกคนที่เป็นกำลังใจให้ครับ
ผมยังไม่เก่งมากครับ พอรู้แนวคิดบ้างนิดหน่อย
ก็อยากเอามาเล่าให้ฟังกันบ้าง ในฐานะที่เป็นผู้กำลัง ศึกษา ฝึกฝน อยู่เหมือนกัน
เป็นนักศึกษา เหมือนกัน
หรือกำลังจะเป็น บัณฑิต เหมือนกัน

(เอ้อ ผมเพิ่งรู้ความหมายของ บัณฑิต แฮะ
หมายถึง ความหมายแบบ อินเดียๆ น่ะครับ ไม่ใช่ความหมายแบบ ไทยๆ
มันเชื่อมกับคำว่า ปัญญา นี่แหละ
บัณฑา .. (อ่านแบบอินเดีย ก็คือ บันดห์า ล่ะมั้งฮะ.. บันดห์อิต pandit)
พอดีอ่านในหนังสือของ ท่านพุทธทาส
ท่านบอกว่า.. บัณฑิต คือผู้ที่มี ความรู้ สำหรับการพ้นจากความทุกข์

ดังนั้น ใครจบเป็นบัณฑิต ก็อย่าเพิ่งเครียดนะ อิอิ หางานไม่ได้ ก็เล่นดนตรีกันต่อก่อนแล้วกัน
ทำงาน เพื่อพ้นจากความทุกข์ ฮาๆๆ)

เมื่อคืน คุยกับ junah ต่อฮะ เรื่อง โหมด

ผมก็เลยมีเทคนิคส่วนตัวมาแนะนำ
เรื่องการทำความรู้จัก ฟัง และ ฝึกฝน โหมด

สิ่งแรกที่ต้องทำ ก็คือ ทิ้ง ความรู้สึกของ คอร์ด major, minor .. ออกไปก่อน

เช่น Cmaj7 - Am7 - Dm7 - G7
สมมติว่า เรามองเป็น C ionian, A aeolian, D dorian, G mixolydian
แต่ระวัง! ถ้าเราเห็น D dorian เป็นต้น.. อย่าเพิ่งคิดถึงคอร์ด Dm, Dm7!!

สิ่งที่เราควรทดลอง ก็คือ
ลองเล่นชุดตัวโน้ตนี้
"D" E F G A B C "D"
ให้ D เป็นความรู้สึกศูนย์กลาง
ลองผสมโน้ตอื่นๆเข้าไป
โดยอย่าเพิ่งสนใจการเล่น D F A

และลองทำแบบนี้ กับโหมดอื่นๆ
จะทำให้เราสามารถรู้จัก "กลิ่น" ของโหมดได้เร็วขึ้น
ถ้ายังติดอยู่กับการใช้ triad นั้น จะทำให้ ไม่ได้สัมผัส กับรูปแบบ และตัวตน ของ โหมด นะครับ

ทั้งสองแนวทาง คือการมองเป็น triad, และการมองเป็น โหมด นั้น
ล้วนเป็นมุมมองที่ต่างกัน
มีประโยชน์ต่างกัน
และใช้งานได้ต่างกัน

และผมจะพูดถึงในวันอื่นๆครับ

บรื๋อส์ เมากาแฟ ปวดฉี่เลยฮะ